مروری بر رشته امدادگری و درمانگری ورزشی در کشورهای مختلف دنیا
*محمد مشهدی
دکترای تخصصی اتلتیک ترینر از دانشگاه شهیدباهنر کرمان
A review of Athletic Therapy and Trainer in different countries of the world
Mohammad Mashhadi, PhD Athletic Training at shahid bahonar university of kerman, Iran
مقدمه: امدادگری و درمانگری ورزشی از شاخههای علوم ورزشی است. که به یک جزء حیاتی از حیطه طب ورزشی معاصر تبدیل شده است. که توسط اتلتیک ترینر [ Athletic Trainer] انجام می شود. او متخصص مراقبتهای بهداشتی است که در حیطه طب ورزشی فعالیت میکند؛ و برای بهینهسازی فعالیتها و مشارکت افراد در ورزش، کار و زندگی با پزشکان همکاری میکند.
نام آمریکایی این رشته اتلتیک ترینینگ (Athletic Training) است و به معنای درمانگری ورزشی در کانادا با اسم اتلتیک تراپی (Athletic Therapy) و در کشورهای اروپایی مثل انگلیس و روسیه اسپورت تراپی (Sports Therapy) است. به همین علت فدراسیون جهانی این رشته، نام امدادگری و درمانگری ورزشی (Athletic Therapy and Training) دارد. کشورهایی مثل ژاپن، تایوان، کره، امارات متحده عربی، ایرلند، آفریقای جنوبی، آمریکا، بریتانیا، چین، کانادا، اسپانیا، ایتالیا و بسیاری از دانشگاههای معتبر دنیا برای گسترش این رشته با این فدراسیون جهانی امدادگری و درمانگری ورزشی (WFATT) همکاری دارند.
بیش از نیم قرن است که این رشته با هدف تربیت فارغ التحصیل اتلتیک ترینینگ (LAT) در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی علوم ورزشی کشورهای مختلف به ویژه ایالات متحده برپا شده و امروزه تخصصهای مختلف آن شامل مربی، مدرس یا محقق در تمامی دنیا در حال توسعه و گسترش هستند. دانشگاه های کارولینای جنوبی، ایلی نوییز و جورجیا سه دانشگاه برتر ارائه دهنده این رشته در آمریکا هستند. دانشگاه های یورک و مونت رویال در کانادا، همچنین دانشگاه های منچستر، کنت و بیرمنگام در انگلیس، دانشگاه آیداهو مسکو دانشگاه های برتر در اروپا هستند.
PhD in Sport injuries (Athletic Trainer Major) in Iran: 1. Shahid Bahonar University of kerman. 2. University of Tehran 3. Shahid Beheshti University
امدادگری و درمانگری ورزشی در آمریکا
این انجمن که در سال 1950 تأسیس شدهاست مشهورترین سازمان در زمینه خدمات و دورههای اتلتیک ترینر است. شعار انجمن ملی اتلتیک ترینر آمریکا عبارت است از "خدمات بهداشتی برای ورزش و زندگی". این انجمن در نظر دارد تا میزان کیفیت سلامت را برای ورزشکاران و کسانی که در فعالیتهای ورزشی شرکت میکنند افزایش دهد و همچنین حرفه اتلتیک ترینر را از طریق آموزش و تحقیق دربارهٔ پیشگیری، سنجش، مدیریت و توانبخشی آسیبها، ارتقا بخشد[۱۳].
زمینههای فعالیت اتلتیک ترینر: بر اساس گزارشی که توسط تیم مدیران راهبردی انجمن ملی اتلتیک ترینر آمریکا (NATA) در آگوست 2007 ارائه شدهاست، اتلتیک ترینر توسط نظام پزشکی آمریکا (AMA) به عنوان یکی از حرفههای مجموعه مراقبتهای بهداشتی از سال 1990 شناخته شدهاست. در این تعریف پنج حوزه پزشکیاری ورزشی عبارتند از:
1) پیشگیری و محافظت از آسیب یا بیماری . 2) ارزیابی و تشخیص بالینی . 3) مراقبتهای اورژانسی و فوری . 4) درمان، توانبخشی . 5) سلامت و تندرستی سازمانی و حرفه ای [۱۴]
درمانگری ورزشی در کانادا
Canadian Athletic Therapists' Association به اختصار CATA در سال 1965 تأسیس شد. شورای بین المللی درمانگری ورزشی برای صدور گواهینامه به طور مداوم در تلاش است تا این رشته را به عنوان یک حرفه از خدمات سلامتی (که از انتاریو-تورونتو کانادا پایه گذاری شده) در سایر استان های کانادا و کشورهای دیگر مانند کره جنوبی، برزیل، کلمبیا، ایران، چین، هند، مکزیک و سنگاپور گسترش دهد. به شرطی که این امر در هر حوزه قانونی و قضایی کشورها محقق شود. الزامات بیشتر ممکن است طبق دستورالعمل های دولتی و مراجع قضایی آن کشورها قابل انجام باشد.
فدراسیون جهانی امدادگری و درمانگری ورزشی (WFATT)
هدف از بنیان این فدراسیون شناساندن امدادگری و درمانگری ورزشی به عنوان یک بخش اساسی از تیم مراقبت های بهداشتی چند-رشته ای در سراسر جهان اعلام شده است.
WFATT چشم انداز خود را پیشبرد منافع بین المللی اعضای خود به منظور یک هدف مشترک یعنی: (ارائه مراقبتهای بهداشتی بهینه برای افراد ورزشکار یا دارای فعالیت بدنی) تعیین کرده است.
درمانگران ورزشی بریتانیا
نهاد تخصصی اسپورت تراپیستهای بریتانیا که مقر آن در گلاسکو میباشد. جامعه درمانگران ورزشی در سال 1990 تأسیس شد و امروزه نهادی برای هدایت درمانگران ورزشی در انگلستان است. عضویت در این جامعه در سطح فارغ التحصیل از طریق یک برنامه مدرک معتبر است. انجمن در حال حاضر با 30 دانشگاه از جمله دو دانشگاه بین المللی همکاری می کند و 38 برنامه دانشگاهی در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد را اعتبار می بخشد.
درمانگران توانبخشی ورزشی ایرلند
دوره کارشناسی (BSc in Athletic Therapy and Training) رشته امدادگری و درمانگری ورزشی در دپارتمانهای علوم ورزشی ایرلند یک دوره چهارساله است.. بر طبق اسناد بریتیش جورنال (پزشکی ورزشی بریتانیا)، «توانبخشی ورزشکاران (تفریحی و حرفه ای) باید به عنوان یک مهارت پیشرفته که نیاز به آموزش تخصصی دارد، شناخته شود. درمانگری ورزشی (Athletic Therapy) این کار را انجام می دهد. سازمان درمانگران توانبخشی ورزشی ایرلند (ARTI) یک نهاد حاکمیتی است که مسئول ارتقاء، تنظیم مقررات و آموزش مداوم درمانگران ورزشی معتبر در ایرلند است. ARTI متعهد شده است اطمینان حاصل کند که تمام درمانگران ورزشی معتبر (ATC) بالاترین کیفیت مراقبتهای بهداشتی را برای همه بیماران و ورزشکاران ارائه میدهند. این امر با تأکید بر عملکرد مبتنی بر شواهد از طریق ارتقای شغلی مستمر (CPD) و از طریق حفظ گواهی مراقبتهای اورژانسی حاصل می شود. برای دریافت مدرک درمانگر ورزشی معتبر از سازمان ARTI، پس از گذراندن دو مرحله آزمون، باید ریز نمرات/گواهینامه کالج رشته مرتبط و یک گواهینامه امدادگر اورژانس (EFR) ارائه شود.
درمانگران ورزشی در آفریقای جنوبی
در آفریقای جنوبی به کسی که به امور درمانگری ورزشی می پردازد متخصص بیوکینتیک گفته می شود. متخصصان بیوکینتیک در آفریقای جنوبی عضو فدراسیون جهانی امدادگری و درمانگری ورزشی هستند. وظیفه اصلی بیوکینتیکیست بهبود عملکرد فیزیکی و مراقبت از سلامت از طریق ورزش است. این متخصص با استفاده از ورزش درمانی بر اساس شواهد علمی، افراد مبتلا به انواع آسیب های ورزشی، بیماری های مزمن، و بیماری های سبک زندگی را توانبخشی و درمان می کند. علاوه بر این، یک متخصص بیوکینتیک سلامت و تندرستی را ارتقا میدهد، به دنبال حفظ تواناییهای بدنی بیمار، و همچنین ارائه یک برنامه فعالیت بدنی تخصصی است. او بر توانبخشی فاز نهایی و برنامه های ورزشی تجویزی برای متعادل کردن قدرت و طول عضلانی تمرکز دارد.
بیوکینتیک یک حرفه شناخته شده پزشکی است که شامل مدیریت عادات ورزشی موثر به منظور بهبود وضعیت جسمانی و کیفیت زندگی فرد است. یک متخصص بیوکینتیک از طریق ارزیابی فردی و تجویز ورزش در زمینه آسیبها (حاد و مزمن) و افزایش عملکرد به این امر دست می یابد. تخصص بیوکینتیک در شورای حرفه های پزشکی آفریقای جنوبی ثبت شده است و کد نظام پزشکی دارد (رجوع شود به سایت دپارتمان ورزش دانشگاه کیپ تاون غربی).
فیزیوتراپی و بیوکینتیک هر دو در درمان توانبخشی ورزشی نقش دارند که به دنبال رفع آسیب حاد یا بیماری مزمن و همچنین کمک به بهبودی و تناسب اندام و عملکرد است. آسیب های اسکلتی عضلانی نتیجه قابل پیش بینی شرکت در فعالیت های ورزشی است. توانبخشی باید در اسرع وقت پس از وقوع آسیب شروع شود. درمان یک ورزشکار آسیب دیده به طور ایده آل توسط یک برنامه بین رشته ای فیزیوتراپی و بیوکینتیک مدیریت می شود (رجوع شود به سایت دانشکده علوم ورزش و حرکت ژوهانسبورگ)
درمانگری ورزشی و توانبخشی ورزشی اسراییل
Israel association of athletic therapy and sport rehabilitation
درمانگران ورزشی هنگ کنگ
درمانگری ورزشی در هنگ کنگ توسط آموزشکده فنی هنگ کنگ (THEI) در سال 2012 تأسیس شد که هدف آن پرورش درمانگران ورزشی شناخته شده و حرفه ای بین المللی و اعتباربخشی برای ارائه خدمات ورزش درمانی به ورزشکاران یا ورزش دوستان در سطوح مختلف. (رجوع شود به درمانگری ورزشی سایت دانشکده فنی هنگ کنگ)
طبق توضیحات انجمن درمانگران ورزشی (SST)، سازمان اعتباربخشی برای این برنامه، یک درمانگر ورزشی یک متخصص مراقبت های بهداشتی است که دانش، مهارت و توانایی لازم را دارد:
1. استفاده از اصول ورزش و تمرین برای بهینه سازی عملکرد، آمادگی و برنامه های پیشگیری از آسیب
2. ارائه مراقبت فوری از صدمات و پشتیبانی اورژانسی حیاتی پایه (BLS) در یک محیط ورزشی، آموزشی و رقابتی
3. ارزیابی، درمان و در صورت لزوم برای مشاوره و مداخله ارجاع به متخصص
4. ارائه ماساژ ورزشی و درمانی مناسب در زمینه ورزش و فعالیت بدنی
5. برنامه ریزی و اجرای برنامه های توانبخشی مناسب
امدادگران ورزشی ژاپن
در کشور ژاپن نیز مانند ایران وزارت بهداشت این کشور مسئولیت این رشته را به عهده ندارد بلکه به عهده وزارت علوم می باشد. اما سازمان تخصصی اتلتیک ترینر با نام سازمان امدادگران ورزشی ژاپن وجود دارد که پیگیر امور شغلی آنهاست. اعضای این سازمان شامل دو گروه هستند [۱۵]:
(BOC-AT): یک بخش فارغالتحصیلان اتلتیک ترینینگ یا اتلتیکتراپی از کشورهای آمریکا و کانادا که به کشور ژاپن برگشته اند: US-based credential
JSPO-AT): بخش دوم فارغالتحصیلان داخلی این رشته به عنوان بخشی از علوم ورزشی در خود ژاپن که مدرک خود را از سازمان ورزش ژاپن دریافت میکنند.domestic credential
امدادگران ورزشی جمهوری کره
رجوع شود به سایت امدادگران ورزشی جمهوری کره
جامعه امدادگران ورزشی تايوان
جامعه امدادگران ورزشی تایوان (TATS) که عضو فدراسیون جهانی امدادگری و درمانگری ورزشی (WFATT) هستند. برای دستیابی به شناخت بین المللی از امدادگری و درمانگری ورزشی به عنوان "بخش اساسی تیم مراقبتهای بهداشتی چندرشتهای" تأسیس شده است.
امدادگران ورزشی سازمان پزشکی ورزشی استرالیا (SMA)
پزشکی ورزشی استرالیا، یک سازمان ملی چند رشته ای از متخصصان است. امدادگران ورزشی به همراه بسیاری دیگر از متخصصان رشته های ورزشی، در همه سطوح ورزشی، نقش اصلی را در مراقبت از ورزشکاران دارند. امدادگر ورزشی اغلب مسئولیت مصدومیت ورزشکار و ارجاع به پزشکان را دارد. امدادگران ورزشی همچنین در تمام سطوح ورزشی جزء لاینفک تیم پزشکی ورزشی محسوب می شوند. پزشکی ورزشی استرالیا از طریق برنامه Safer Sport سالهاست که بدنه اصلی آموزش امدادگران ورزشی در استرالیا بوده است [۱۶].
درمانگری ورزشی در آذربایجان
متخصص توانبخشی تربیت بدنی با همکاری نزدیک با پزشک (پزشک ورزشی، جراح تروما، متخصص مغز و اعصاب، جراح مغز و اعصاب، متخصص قلب، جراح قلب و ...) به ارائه خدمات توانبخشی به ورزشکاران و افراد مبتلا به بیماری و آسیب می پردازد. دانشجویان مقطع لیسانس در دانشگاه های آذربایجان (رجوع شود به دپارتمان طب و توانبخشی ورزشی آکادمی دولتی تربیت بدنی و ورزش آذربایجان ) به منظور بهبود سطح عملکرد و بهبود کیفیت زندگی. موضوعات مربوط به درمانهای فیزیکی مانند آناتومی و فیزیولوژی انسان، بیوشیمی، روانشناسی، بیومکانیک و حرکت شناسی، حرکت درمانی، پزشکی ورزشی و غیره را مطالعه خواهند کرد. این برنامه تمرین های عملی را با آموزش تئوری ترکیب می کند. دانش جویان نحوه معاینه بیماران مبتلا به انواع بیماری ها و آسیب ها و اجرای طرح درمانی را مطالعه خواهند کرد. پس از اتمام دوره، دانشجویان آمادگی کامل برای کار به عنوان پزشکیار و مربی توانبخشی جسمانی در فدراسیون های ورزشی، مدارس ورزشی، مراکز توانبخشی، کلینیک های ورزشی و غیره را خواهند داشت. این یک شغل با اولویت بالا است که نه تنها در آذربایجان بلکه در سطح بین المللی مورد تقاضای کارفرمایان است.
امدادگری و درمانگری ورزشی در ایران
در کشور ایران هم اکنون در دانشکدههای علوم ورزش دانشگاههای باهنر کرمان و دانشگاه تهران و دانشگاه شهید بهشتی دوره دکتری تخصصی (PhD) این رشته با عنوان امدادگر ورزشی دایر است. هر ساله آزمون دکتری تخصصی امدادگر ورزشی به عنوان گرایشی از رشته آسیب شناسی ورزشی برگزار میشود. البته آنچه هنوز در کشور ایران تا حدودی شناخته شدهاست، فعالیت اتلتیک ترینر در کنار متخصصین پزشکی ورزشی یا فیزیوتراپیستها در تیمهای باشگاهی یا پوشش پزشکی مسابقات است. در این طیف خدماتی، امدادگر ورزشی که آن پزشکیار ورزشی گفته می شود فردی است که توانایی انجام کمکهای اولیه را به ورزشکاران داشته باشد و بتواند در حضور یا عدم حضور پزشک تیم، به ارائه حداقلها و خدمات اولیه پزشکی بپردازد. هدف از تربیت این افراد، کمک به پزشکان و فیزیوتراپیستهای تیم، و مهیا نمودن خدمات اولیه پزشکی در کلیه محیطها و اماکن ورزشی و اجراء و حفظ و ارتقاء سطح سلامت و ایمنی ورزشکاران میباشد. اتلتیک ترینر در ایران دو گروه را شامل می شود: گروهی که با عنوان پزشکیار ورزشی تحت نظارت فدراسیون پزشکی ورزشی دوره دیده و پوشش پزشکی مسابقات را برعهده دارند. و گروه دوم فارغالتحصیلان گرایش امدادگر ورزشی که با عنوان درمانگر ورزشی فقط یک مدرک دانشگاهی با این عنوان دارند. علی رغم تربیت چندهزار فارغ التحصیل امدادگری ورزشی در دانشگاههای دولتی و غیردولتی ایران، هنوز هیچ اتحادیه یا تشکیلات دولتی و نهاد مدنی غیر دولتی برای این افراد بنیان نشده است.
| کشور | عنوان تخصصی که به امور درمانگری و امدادگری ورزشی می پردازد. | تحت نظارت | رشته |
|---|
| ایالات متحده | Athletic Trainer | NATA/AMA | علوم ورزشی/حرکت شناسی، فیزیوتراپی |
| کانادا | Athletic Thrapist | CATA | علوم ورزشی/حرکت شناسی |
| انگلیس | Sports Therapist | Society of Sports Therapists | علوم توانبخشی، ورزش و تمرین |
| استرالیا | Sports Trainer | SMA | مجزا (چند رشته ای) |
| آلمان | Sport health and sports therapy | DVGS | علم ورزش/ علوم پزشکی |
| ژاپن | Athletic Trainer | JATO | علوم ورزشی |
| کره جنوبی | Athletic Trainer | R-KATA | علوم ورزشی |
| چین | Sport Medicine | Beijing Sports University | علم ورزش |
| تایوان | Athletic Trainer | | علوم ورزشی/حرکت شناسی، |
| امارات متحده | Physical Therapist | | فیزیوتراپی |
| ترکیه | Physical Therapist | | فیزیوتراپی |
| مجارستان | Athletic Trainer | | علوم ورزشی |
| روسیه | Sports Therapist | | علوم ورزشی |
| اسراییل | Sports Therapist/Athletic Therapist | | علوم ورزشی |
| آفریقای جنوبی | Biokinetics | BASA | علوم ورزشی |
| هنک کنگ | sports therapist | | علوم ورزشی |
| آذربایجان | specialist of Rehabilitation in Physical Education and Sport | (ADBTİA) ASAPES | علوم ورزشی |
Certified Athletic Trainer in Iran
دکتر محمد مشهدی دکترای تخصصی آسیب شناسی ورزشی و حرکات اصلاحی گرایش امدادگر ورزشی